Categorieën
Actueel

Bijeenkomst 30 okt

Identiteit in de wij-het-samenleving

Plaats: gebouw “Irene”, Dorpsstraat 8, Twello,

Programma
10.30 Ontvangst en koffie
11.00 Opening, toelichting van het thema vanuit verschillende hoeken
12.30 Lunch
13:30 Open gesprek onder leiding van Otto Kroesen
15.00 Koffie en thee
15.30 Sluiting

In verband met lunch graag vooraf aanmelden met een mailtje aan vereniging.respondeo@gmail.com.

Categorieën
Actueel

30 oktober najaarsbijeenkomst in Twello

we vervolgen het thema identiteit en gaan in op hoe we als samenleving hiermee verder komen. Wat is er nodig om te voorkomen dat we ons in groepen opsluiten en elkaar de rug toe keren?

In de aanloop van deze bijeenkomst komen een aantal publicaties en reacties op onze website.

De basis komt uit een drietal actuele boeken:

Polarisatie van Bart Brandsma

In het boek “Polarisatie” verkent Bart Brandsma de dynamiek van het wij-zij denken en pleit hij voor een nieuwe invalshoek. “Het zou al helpen”, zegt hij, “als we het fenomeen niet alleen als een probleem zien”. Maar het is voor hem nog belangrijker om ons niet als probleemeigenaren op te stellen. Dat is namelijk het verschil tussen een conflict en polarisatie, zegt hij. In polarisatie d.w.z. wij – zij denken is er altijd een keuze om je wel of niet als probleemeigenaar op te stellen. We kunnen er voor kiezen of we wel of niet meegaan in het zwart-wit denken.

Mijn ontelbare identiteiten van Sinan Çankaya

Een mens wil meer betekenen dan zijn of haar eigen leven. Çankaya doet dat door zich in dienst te stellen van de multiculturaliteit. Hij laat overtuigend zien dat de zoektocht naar je eigen identiteit geen loutering met een glorieus einde in de goede groep is (eindelijk thuis). Het komt in het boek veel meer in de buurt van gedwongen worden tot stellingname: Hoor ik in deze situatie bij de migrant uit een achterstandsbuurt, of ben ik de rationele academicus? Ben ik moslim of laat ik geloofszaken over aan mijn moeder? Stiekem speelt ook de keus mee: Blijf ik aan de kant staan als observeerder of gaat het mij persoonlijk aan?

Schlacht der Identitäten van Hamed Abdel-Samad

20 Thesen zum Rassismus – und wie wir ihm die Macht nehmen

Rassismus betrifft uns alle, er ist wie eine chronische Krankheit, die
sich in der DNA der Menschheit seit Jahrtausenden festgesetzt hat.
Die Entstehung und den Verlauf einer Krankheit zu verstehen, kann
uns zwar nicht immer helfen, diese auch zu heilen, aber es kann uns
Hinweise liefern, wie wir mit ihr leben können, ohne dass sie unser Leben
dominiert oder den gesellschaftlichen Frieden bedroht. In diesem
Buch will ich daher eine Art Weltreise meiner Rassismuserfahrungen
nachskizzieren, ohne daraus einen Betroffenheitsbericht zu machen.
Ich will weder klagen noch anklagen noch emotionale Apelle in die
Welt senden, mit denen sich Rassisten ohnehin nie wirklich erreichen
lassen. Ich will stattdessen versuchen, das Phänomen in seiner
Vielschichtigkeit zu dekonstruieren, um es zu verstehen. Das Buch
richtet sich an Opfer von Rassismus, aber auch an jene Menschen, die
sich für Antirassisten halten, ohne selbst frei von Rassismen zu sein. Es ist
insofern auch eine Einladung zur Reflexion und zur Überprüfung des
eigenen Handelns und Denkens.

Categorieën
Actueel

“Mijn ontelbare identiteiten” van Sinan Çankaya

Zaterdag 8 mei: Virtuele voorjaarsbijeenkomst vereniging Respondeo


Agenda:
13:45 bijeenkomst toegankelijk
14:00 welkom, kort rondje: wie is er?
. eerste deel
15:00 pauze
15:15 tweede deel
16:15 afronding, tijd voor mededelingen
16:30 einde

Geef je op door een mail te sturen.

Deze bijeenkomst is geen plaats om hele doorwrochte betogen of discussies te voeren. Lees het boek, of grasduin in onze nieuwsbrief, of vraag jezelf af: Aan welke stukken of uitspraken van Rosenstock doet je dit denken? In een bestuursvergadering werd genoemd de brief van Bas Leenman. Dit staat in “als God stukloopt”, uitgegeven bij Skandalon.

In dagblad Trouw van 6 juni 2020 heeft een interview gestaan met Sinan Çankaya. Aanleiding is de publicatie van het boek, het artikel is aangekondigd met het citaat: “Onwrikbare identiteiten kunnen dodelijk zijn”

Wat willen jullie dat ik zeg?’ vraagt Sinan Çankaya als hij wordt uitgenodigd om te spreken op het veertigjarige jubileum van zijn oude middelbare school. De uitnodiging creëert een opening waar vergeten herinneringen uit zijn jeugd en middelbareschooltijd zich doorheen wurmen. Zo denkt Çankaya terug aan zijn voormalige geschiedenisleraar Nico Konst, ooit de tweede man van de extreemrechtse Centrumpartij.Zonder zichzelf te sparen beschrijft Çankaya in Mijn ontelbare identiteiten hoe moeilijk hij het vindt om een eigen verhaal te vertellen tegen de achtergrond van de debatten over integratie, cultuur en racisme. Steeds laveert hij tussen wortelen en willen vluchten, tussen ‘wij’ en ‘zij’, tussen straat en school, tussen een erbij en er niet bij horen, tussen ongebreideld individualisme en een soms beklemmend collectivisme. Op de dag van de jubileumviering, waar hij zijn oude geschiedenisleraar Nico Konst weer onder ogen moet komen, vertelt hij zijn verhaal.
Mijn ontelbare identiteiten is een bespiegeling op de veranderde omgang met de ‘de Ander’ in Nederland. Het is een indringend verhaal over opgroeien in Nederland als kind van migranten. Reflecterend op loyaliteit, ontheemding en vooral de zoektocht naar een thuis keert Çankaya zich tegen vastomlijnde identiteiten en weigert hij om een verhaal binnen de grenzen van zijn eigen lichaam te vertellen. [Tekst bij dit boek van de uitgever De Bezige Bij]

Categorieën
Actueel

Secularisering: van Kerk naar Samenleving

Het voorlopig laatste nummer van de Interim is uit, grotendeels gewijd aan de gezamenlijke studiedag van Respondeo en de Girardkring. Gehouden op 21 september 2019 met als thema: Secularisatie, Over westerse waarden in radicale tijden.

cover_interim13_2020

De inleiding werd verzorgd door Hans Boutellier (o.a. Verwey-Jonker Instituut), een levendige uiteenzetting van zijn boek Het seculiere experiment : hoe we van God los gingen samenleven.

In zijn boek brengt hij veel van z’n eerdere publicaties bij elkaar. Dat betreft onderzoek naar criminaliteit, veiligheid, seksueel gedrag. Maar het is ook een manier van kijken en interpreteren waarin hij een duiding geeft van het weefsel van onze maatschappij. Centraal daarin is zijn aandacht voor de moraliteiten die daarin een rol spelen. Hij is daarin zeer getroffen door de talloze verschillen in opvattingen en de vraag wat ons (nog) bij elkaar houdt. Ondanks het feit dat de grote verhalen van Kerk en Staat niet meer de krachtlijnen zijn aan de hand waarvan groepen en mensen hun leven inrichten, blijkt vooral ook dat de samenleving met het afscheid daarvan niet ineen is gestort. Dit laatste is een steeds terugkerend refrein in dit nummer van de Interim. Maar ook is er de vraag: Blijft het zo?

Weinig konden we vermoeden dat de radicale tijden waarnaar in de subtitel verwezen wordt, met spoed verder zouden radicaliseren. De coronapandemie heeft de wereld veranderd. De al in gang zijnde ontwikkelingen, aldus Geert Mak, krijgen een sterker accent.

Hans Boutellier schetst de spanningsvelden: Criminaliteit, veranderingen in opvattingen omtrent seksualiteit, migratie, de plaats van de sociale wetenschappen passeren de revue. Het beeld dat oprijst is dat van maatschappelijke verwikkelingen en de inzet en de manier om ‘de boel bij elkaar te houden’ in een samenleving die als ‘hypermoreel’ is de karakteriseren.

In de reactie van Daan Savert, vanuit de Girardkring, wordt hierop heel puntig opgemerkt dat het verleidelijk is om een bepaalde omvattende analyse van deze tijd van iemand als René Girard te presenteren als een groot en sterk verhaal om opnieuw betekenis te vinden in de maatschappelijke kakafonie, maar tegelijkertijd besef je dat dit onmogelijk is, omdat je je daarmee precies in het spel begeeft waaraan je niet mee wilt spelen. Het spel van de rivaliteit. De ander(e groep) zien als obstakel voor wat jezelf ziet als ‘goed’, waarmee je juist de strijd aangaat die je het liefst zou willen vermijden: het verketteren van de anderen, die het kwaad vertegenwoordigen.

In een antwoord dat Jan Kroesen tracht te geven wordt in de lijn van Eugen Rosenstock-Huessy, gevraagd naar wat de verschillende taal- en tijdsritmen waarin mensen zijn opgenomen kan verbinden. Het seculiere tijdsritme waarin mensen in ultieme zin arbeidskrachten zijn die per uur kunnen produceren en het tijdsritme van de eigen ziel: De strijd van geduld en verdragen en van zijn leven ergens aan geven. Ons zieleritme lijkt veel te langzaam. Een evaluatief moment in het geheel is de enthousiaste reactie van Truus de Boer naar aanleiding van deze dag. Zelf zei ze al dat het geschreven is in de euforie van het moment. Maar toch geeft ze haarscherp weer waarin voor haar de waarde van deze bijeenkomst is gelegen. Haar trefwoorden zijn offer, vergeving en levensbeschouwelijke vorming. Een enkele opmerking van de vader van Hans Boutellier echoot een leven lang na in zijn zoon Hans Boutellier. Wat kan de vormingstijd van een jeugd dan niet nog meer achterlaten, zo kan men vragen. Of anders gezegd: Hoeveel toekomst ligt daar niet al in besloten?

Categorieën
Actueel archief bijeenkomsten

De moderne mens van Charles Taylor

De Vereniging Respondeo was van plan de studiedag in het voorjaar 2020 in het teken te zetten van de Moderne Mens. Vanwege de Corona-maatregelen is deze bijeenkomst niet doorgegaan. Hieronder toch de aanzet om dit onderwerp op je in te laten werken.

De moderne mens leeft in fragmenten, hoort nergens bij
(of overal een beetje),
is agnostisch, atheïstisch, of areligieus, maar
is ook post-seculier,
gaat op pelgrimage, of naar de Mattheus-passion

In zijn boek a secular age ziet Taylor onze Westerse, seculiere samenleving toch als voortzetting van de tijd daarvoor. Dat zou je een mooi Rosenstock-inzicht kunnen noemen. Maar Rosenstock trekt het ook breder: wij zijn deel van een onpersoonlijke moderne maatschappelijke machine en voelen daarom geen persoonlijke verantwoordelijkheid. Wij zeggen steeds minder vaak ‘ik’, maar als we een mening hebben doen we mee met een heersende trend. Kan er zo nog een voortgaande heilsgeschiedenis zijn? En wat is dan de rol van de kerk?

We lezen fragmenten van Taylor, Rosenstock-Huessy en Bas Leenman:

  • Charles Taylor, Een Seculiere Tijd, 674-702.
  • Eugen Rosenstock-Huessy, Het Christelijk levensgeheim, 32-43: over voorstad en fabriek.
  • Bas Leenman, Als God Stukloopt, 154-164: het kleine formaat van de moderne mens.

Categorieën
archief bijeenkomsten

Over westerse waarden in radicale tijden

Uitingen van radicalisering brengen morele verlegenheid aan het licht.

zaterdag 21 september 2019 in de Dominicuskerk in Amsterdam: Studiedag door De Girardkring en de vereniging Respondeo.

In onze turbulente tijd lijken veel vanzelfsprekende uitgangspunten van de democratische rechtsorde onder druk te staan. We zien opkomend nationalisme en groeiend verzet tegen migratie en tegen de elite, terwijl de islam een steeds grotere rol inneemt in het publieke domein. Hans Boutellier publiceerde onlangs een herziene versie van zijn boek Het Seculiere Experiment. Hierin analyseert hij de consequenties van de seculiere conditie. Na de ontzuiling ontwikkelde zich een door en door pragmatische samenleving, maar deze lijkt geen antwoord te kunnen bieden op de zorgen van mensen. Hij ziet zowel morele verlegenheid als toenemende radicalisering van verschillende zijden. Boutellier maakt in zijn inleiding de balans op van de seculiere conditie en gaat graag met u in gesprek over perspectieven voor de toekomst.

De bijeenkomst is een initiatief van twee werkgezelschappen, die respectievelijk het werk van René Girard en Rosenstock-Huessy onder de aandacht brengen. René Girard heeft gepubliceerd over het zondebokmechanisme. Rosenstock-Huessy heeft gepubliceerd over de noodzaak om de saamhorigheid van oude stammen te doen herleven maar niet hun onderlinge gewelddadigheid.

Programma:
10.00 Inloop
10.30 Opening en lezing Hans Boutellier
11.45 discussie
12.30 lunch
13.30 Daan Savert geeft een reactie vanuit Girardkring met aansluitend discussie
14.30 pauze
14.45 Jan Kroesen geeft een reactie vanuit Respondeo met aansluitend discussie
15.45 afsluiting, borrel

Categorieën
Actueel Uncategorized

Een zintuig voor de toekomst

Lesstof voor de eerste week van mei voor bovenbouw Havo-VWO

Respondeo biedt gastlessen aan en korting bij meerdere exemplaren van het boek Als Hitler valt ?

Het boekje ‘Als Hitler valt’ gaat over het verzet tegen Hitler in Duitsland zelf. Een groep vooraanstaande mensen, waaronder Helmuth James von Moltke, werkt jarenlang in het geheim aan het plan hoe Duitsland, als Hitler heeft verloren, opnieuw ingericht kan worden, als een vredelievende rechtstaat, partner in een na-oorlogs verenigd Europa. Na de mislukte aanslag op Hitler op 20 juli 1944 worden duizenden mensen opgepakt onder wie een aantal leden van wat de Kreisauer Kreis werd genoemd. Een van hen was Von Moltke. In januari 1945 wordt hij ter dood gebracht. In zijn afscheidsbrief aan zijn zonen schrijft hij:

‘Ik heb mijn hele leven lang, al op school, gestreden tegen een geest van bekrompenheid en macht, van de zelfverheffing, de intolerantie en van de absolute meedogenloze drijverij, die de Duitsers met zich meedragen en die zijn uitdrukking heeft gevonden in de nationaal-socialistische staat. Ik heb me er ook voor ingezet dat deze geest met zijn vreselijke consequenties zoals het buitensporige nationalisme, rassenvervolging, ongeloof en materialisme zou worden overwonnen. Wat dat betreft hebben de nationaalsocialisten, van hun standpunt uit, gelijk dat ze mij ombrengen.’

Helmuth James Von Moltke, afscheidsbrief aan zijn zonen, winter 1944/1945

De groep werd door de voorzitter van het Volksgerechthof vernoemd naar het landgoed van de Von Moltkes in Kreisau, nu Krzyzowa in Polen, waar de voornaamste bijeenkomsten plaats vonden. Enkele overlevenden kregen na 1945 belangrijke overheidsfuncties in de Bondsrepubliek Duitsland, maar het duurde tot het midden van de 80er jaren voordat het belang van deze groep breed erkend werd.

Het Krzyzowa van vandaag is een internationale ontmoetingsplaats waar men zich bezig houdt met het bewerkstelligen van Europese toenadering en begrip. Het hele jaar door is er een uiteenlopend aanbod van workshops/trainingen, bezinningsweken, colleges, conferenties en tentoonstellingen, waaraan mensen – van alle leeftijden – met uiteenlopende sociale, nationale en etnische achtergronden deelnemen. Daarbij wordt gestreefd naar een Europese democratische samenleving met een oriëntering op de universele rechten van de mens, onder andere door de geschiedenis van verzet en de oppositie in de 20e eeuw en tot nu toe te bespreken, als gemeenschappelijke oriëntatie op internationale vrede.

De vereniging Respondeo heeft via haar (oud-)leden een veeljarige band met het vormingswerk in Krzyzowa. Niet alleen omdat Freya, de weduwe van Von Moltke later in de V.S. samenleefde met Eugen Rosenstock-Huessy, maar vooral omdat we eensgezind zijn in de hoop dat er steeds weer mensen opstaan die zich verzetten tegen onrecht en zich inzetten voor een eerlijke wereldwijde samenleving, waarin alle mensen de kans hebben zich te ontwikkelen en een zelfstandig bestaan op te bouwen.

De zin van het geschiedenisonderwijs en van maatschappijleer ligt in de oriëntatie op het verleden, de huidige samenleving en de toekomst, om te ontdekken dat de inspanningen om tot vrede en samenwerking te komen noodzakelijk is en van alle tijden. Laat het jonge mensen inspireren, zodat ze het werk kunnen voortzetten, want het goede komt nooit vanzelf.